Ալերգիա․ ինչ լաբորատոր հետազոտություններ կարող են օգնել հետազոտման ընթացքում

Ալերգիկ հիվանդությունները կարող են դրսևորվել տարբեր ձևերով՝ քթահոսությամբ և քթի փակվածությամբ, աչքերի քորով, մաշկային ցանով, հազով, շնչառության դժվարացմամբ կամ որոշ սննդամթերք օգտագործելուց հետո առաջացող ռեակցիաներով։ Միևնույն ժամանակ նմանատիպ ախտանշաններ կարող են առաջանալ նաև այլ պատճառներով, ուստի հետազոտման ընթացքում կարևոր է գնահատել ոչ միայն անալիզների արդյունքները, այլև գանգատները, հիվանդության պատմությունը և հնարավոր շփումը ալերգենների հետ։

Լաբորատոր ախտորոշումը կարող է օգնել բժշկին գնահատել ալերգիկ զգայունացման  առկայությունը և պարզել, թե որ նյութերի նկատմամբ է իմունային համակարգն առավել ակտիվ արձագանքում։ Ամենատարածված հետազոտություններից են ընդհանուր IgE-ն, սպեցիֆիկ IgE-ն և ալերգոլոգիական պանելները։

Ի՞նչ է տեղի ունենում ալերգիկ ռեակցիայի ժամանակ

Ալերգիայի որոշ տեսակների դեպքում իմունային համակարգը որոշակի նյութի՝ ալերգենի նկատմամբ արտադրում է իմունոգլոբուլին E (IgE) դասի հակամարմիններ։

Ալերգեններ կարող են լինել՝

• բույսերի ծաղկափոշին,

• տնային փոշու տիզերը,

• կենդանիների էպիթելը և այլ ալերգեններ,

• բորբոսասնկերը,

• սննդամթերքները,

• միջատների թույնը,

• որոշ մասնագիտական ալերգեններ։

Ալերգենի հետ կրկնակի շփման դեպքում կարող է ակտիվանալ իմունային ռեակցիա և ի հայտ գալ ալերգիային բնորոշ ախտանշաններ։

Սակայն IgE հակամարմինների առկայությունն ինքնին դեռ չի նշանակում, որ մարդու մոտ անպայման առկա է կլինիկորեն արտահայտված ալերգիա։ Այդ պատճառով լաբորատոր հետազոտությունների արդյունքները պետք է գնահատվեն ախտանշանների և հիվանդության պատմության հետ միասին։

Ի՞նչ է ցույց տալիս ընդհանուր IgE-ն

Ընդհանուր իմունոգլոբուլին E-ն (ընդհանուր IgE) ցույց է տալիս արյան մեջ IgE դասի հակամարմինների ընդհանուր քանակը։

Ընդհանուր IgE-ի բարձր մակարդակը կարող է հանդիպել ալերգիկ հիվանդությունների դեպքում, սակայն այս ցուցանիշը չի կարող ցույց տալ, թե կոնկրետ որ ալերգենն է առաջացնում ռեակցիան։

Բացի այդ, ընդհանուր IgE-ի բարձր մակարդակ կարող է դիտվել նաև որոշ այլ վիճակների դեպքում, իսկ հաստատված ալերգիա ունեցող մարդու մոտ ընդհանուր IgE-ն երբեմն կարող է մնալ ռեֆերենսային արժեքների սահմաններում։

Հետևաբար ընդհանուր IgE-ն չի կարելի օգտագործել որպես ալերգիան հաստատող կամ բացառող ինքնուրույն հետազոտություն։

Այն կարող է լինել հետազոտման մի մասը, սակայն սովորաբար պետք է համադրվի այլ տվյալների հետ։

Ի՞նչ է սպեցիֆիկ IgE-ն

Սպեցիֆիկ IgE-ն հակամարմիններ են, որոնք ուղղված են կոնկրետ ալերգենների դեմ։

Այս հետազոտությունը օգնում է պարզել, արդյոք առկա է իմունային զգայունացում, օրինակ՝

• կեչու ծաղկափոշու,

• ամբրոզիայի,

• տնային փոշու տիզերի,

• կատվի կամ շան,

• կաթի,

• ձվի,

• ընկույզների,

• ձկան,

• այլ կոնկրետ ալերգենների նկատմամբ։

Սպեցիֆիկ IgE-ի հետազոտությունը հատկապես օգտակար է այն դեպքում, երբ ախտանշաններն ու հիվանդության պատմությունը թույլ են տալիս ենթադրել որոշակի ալերգենների խումբ։

Օրինակ՝ եթե ախտանշաններն ի հայտ են գալիս գարնանը՝ ծաղկման շրջանում, բժիշկը կարող է դիտարկել ծաղկափոշու ալերգենների նկատմամբ IgE-ի հետազոտությունը։ Եթե ռեակցիան պարբերաբար առաջանում է որոշակի սննդամթերքից հետո, կարող է նշանակվել համապատասխան սննդային ալերգենի նկատմամբ հետազոտություն։

Արդյո՞ք դրական սպեցիֆիկ IgE-ն արդեն ալերգիայի ախտորոշում է

Ոչ։

Դրական արդյունքը խոսում է զգայունացման առկայության մասին, այսինքն՝ իմունային համակարգը տվյալ ալերգենի նկատմամբ արտադրում է IgE։

Սակայն զգայունացումը  միշտ չէ, որ ուղեկցվում է ախտանշաններով։

Միևնույն ժամանակ ալերգիայի կասկածի դեպքում բժիշկը գնահատում է ոչ միայն լաբորատոր արդյունքը, այլև՝

• ինչ ախտանշաններ են առաջանում,

• երբ են դրանք ի հայտ գալիս,

• որքան արագ են զարգանում,

• կա՞ կապ որոշակի սննդամթերքի, սեզոնի կամ շրջակա միջավայրի հետ,

• կրկնվո՞ւմ է արդյոք ռեակցիան նոր շփման դեպքում։

Հետևաբար ալերգիկ հիվանդության ախտորոշումը չպետք է հիմնվի միայն մեկ լաբորատոր ցուցանիշի վրա։

Ի՞նչ են ալերգոլոգիական պանելները

Ալերգոլոգիական պանելը միաժամանակ մի քանի ալերգենների հետազոտություն է, որոնք միավորված են որոշակի սկզբունքով։

Օրինակ՝ գոյություն ունեն՝

• սննդային ալերգենների պանելներ,

• շնչառական ալերգենների պանելներ,

• ծաղկափոշու ալերգենների պանելներ,

• կենցաղային ալերգենների պանելներ,

• կենդանական ալերգենների պանելներ,

• խառը պանելներ։

Պանելները հնարավորություն են տալիս միաժամանակ ստուգել մի քանի հնարավոր նշանակալի ալերգենների նկատմամբ արձագանքը և կարող են օգտակար լինել, երբ ախտանշանների հնարավոր պատճառները մի քանիսն են։

Միևնույն ժամանակ հնարավորինս լայն պանել ընտրելը «ամեն դեպքի համար» միշտ չէ, որ օգտակար է։ Որքան ավելի շատ ալերգեն է հետազոտվում առանց ախտանշաններն ու հիվանդության պատմությունը հաշվի առնելու, այնքան ավելի մեծ է հավանականությունը ստանալու արդյունքներ, որոնց կլինիկական նշանակությունը դժվար կլինի գնահատել։

Ալերգենների օպտիմալ ցանկը ցանկալի է ընտրել՝ հաշվի առնելով գանգատներն ու հնարավոր շփումները։

Ընդհանուր IgE, սպեցիֆիկ IgE, թե՞ ալերգոլոգիական պանել

Այս հետազոտություններից յուրաքանչյուրը պատասխանում է տարբեր հարցի։

Ընդհանուր IgE-ն ցույց է տալիս իմունոգլոբուլին E-ի ընդհանուր մակարդակը, սակայն չի որոշում կոնկրետ ալերգենը։

Սպեցիֆիկ IgE-ն օգնում է գնահատել զգայունացումը կոնկրետ նյութի նկատմամբ։

Ալերգոլոգիական պանելը հնարավորություն է տալիս միաժամանակ գնահատել արձագանքը մի խումբ ալերգենների նկատմամբ։

Հետևաբար ընտրությունը կախված է կոնկրետ կլինիկական իրավիճակից։

Եթե ենթադրվող ալերգենը հայտնի է, հաճախ ավելի տրամաբանական է հետազոտել հենց դրա նկատմամբ սպեցիֆիկ IgE-ն։ Եթե հնարավոր ալերգենները մի քանիսն են, բժիշկը կարող է խորհուրդ տալ համապատասխան պանել։

Սննդային ալերգեններ․ ինչու է կարևոր ճիշտ ընտրել հետազոտությունը

Սննդային ալերգիայի կասկածի դեպքում խորհուրդ չի տրվում առանց հստակ հիմքի միանգամից տասնյակ կամ հարյուրավոր սննդամթերքների նկատմամբ հետազոտություն կատարել։

Սննդամթերքի նկատմամբ դրական սպեցիֆիկ IgE-ն միշտ չէ, որ նշանակում է, թե տվյալ սննդամթերքը պետք է բացառել սննդակարգից։

Անհիմն սննդային սահմանափակումները կարող են սննդակարգը չափազանց սահմանափակ դարձնել և նպաստել սննդանյութերի պակասի առաջացմանը։

Հատկապես կարևոր է արդյունքները բժշկի հետ քննարկել, եթե խոսքը երեխայի սննդակարգի մասին է։

Շնչառական ալերգիա

Ալերգիկ ռինիտի, սեզոնային քթահոսության, արցունքահոսության, փռշտոցի կամ ալերգիկ բնույթի բրոնխային ռեակցիայի կասկածի դեպքում կարող են հետազոտվել շնչառական ալերգենների նկատմամբ սպեցիֆիկ IgE-ները։

Դրանցից են, օրինակ՝

• ծառերի ծաղկափոշին,

• խոտաբույսերի և մոլախոտերի ծաղկափոշին,

• տնային փոշու տիզերը,

• կատվի և շան ալերգենները,

• բորբոսասնկերը։

Ախտանշանների կապը տարվա որոշակի եղանակի կամ շրջակա միջավայրի պայմանների հետ կարող է օգնել ընտրել առավել տեղեկատվական հետազոտությունները։

Պե՞տք է դադարեցնել հակահիստամինային դեղերը արյան անալիզից առաջ

Արյան մեջ սպեցիֆիկ IgE-ի որոշման ժամանակ հակահիստամինային դեղերը սովորաբար արդյունքի վրա այնպիսի ազդեցություն չեն ունենում, ինչպիսին կարող են ունենալ որոշ մաշկային ալերգոլոգիական թեստերի դեպքում։

Սակայն նշանակված դեղերը ինքնուրույն դադարեցնել հետազոտությունից առաջ չի կարելի։ Եթե մշտապես ընդունում եք դեղամիջոցներ կամ պատրաստվում եք համալիր ալերգոլոգիական հետազոտության, ցանկալի է նախապես ճշտել պատրաստման կանոնները բժշկի կամ լաբորատորիայի հետ։

Պե՞տք է հատուկ պատրաստվել հետազոտությանը

IgE հետազոտությունների մեծ մասի համար սովորաբար բարդ պատրաստում չի պահանջվում, սակայն պայմանները կարող են կախված լինել կոնկրետ թեստից և լաբորատորիայից։

Արյուն հանձնելուց առաջ խորհուրդ է տրվում ծանոթանալ ընտրված հետազոտության պատրաստման հրահանգներին։

Կարևոր է նաև բժշկին տեղեկացնել՝

• ընդունվող դեղամիջոցների մասին,

• քրոնիկ հիվանդությունների մասին,

• վերջերս տարած վարակների մասին,

• հղիության մասին,

• նախկինում առաջացած ալերգիկ ռեակցիաների մասին։

Ե՞րբ արժե հետազոտությունը քննարկել բժշկի հետ

Բժշկի դիմելը հատկապես կարևոր է, եթե՝

• ռեակցիաները կրկնվում են,

• ախտանշաններն ավելի արտահայտված են դառնում,

• առկա է շնչառության դժվարացում,

• ռեակցիաներն առաջանում են սննդամթերք կամ դեղամիջոցներ օգտագործելուց հետո,

• ախտանշանների պատճառը պարզ չէ,

• նախատեսվում է էականորեն սահմանափակել սննդակարգը,

• լաբորատոր արդյունքները չեն համապատասխանում ախտանշաններին։

Շնչառության արտահայտված դժվարացման, ուժեղ այտուցի, թուլության կամ վիճակի կտրուկ վատացման դեպքում անհրաժեշտ է շտապ բժշկական օգնություն։

Կարելի՞ է ախտորոշում կատարել միայն արյան անալիզով

Ոչ։ Լաբորատոր հետազոտությունը ալերգիայի ախտորոշման միայն մի մասն է։

Ճիշտ գնահատման համար բժշկին կարող են անհրաժեշտ լինել՝

• մանրամասն անամնեզ,

• ախտանշանների առաջացման ժամանակի մասին տվյալներ,

• ենթադրվող ալերգենի հետ շփման մասին տեղեկություն,

• լաբորատոր հետազոտությունների արդյունքներ,

• անհրաժեշտության դեպքում՝ այլ ալերգոլոգիական հետազոտություններ։

Լաբորատոր թեստերի հիմնական նպատակը հնարավոր ալերգենները ճշտելն ու կլինիկական պատկերը լրացնելն է։

Ինչպե՞ս ընտրել համապատասխան հետազոտությունը

Ավելի ճիշտ է սկսել ոչ թե հնարավորինս լայն պանելից, այլ ախտանշանների և ենթադրվող պատճառների վերլուծությունից։

Եթե նկատում եք հստակ կապ որոշակի սննդամթերքի, կենդանու, սեզոնի կամ այլ գործոնի հետ, այդ տեղեկատվությունը կարող է օգնել բժշկին որոշել, թե որ հետազոտություններն են առավել տեղեկատվական։

INVITRO Armenia-ի կայքում կարող եք ծանոթանալ ընդհանուր և սպեցիֆիկ IgE-ի հետազոտություններին, ալերգոլոգիական պանելներին, դրանց նկարագրությանը, արժեքին և պատրաստման պայմաններին։ Կոնկրետ թեստերի ընտրությունը ցանկալի է համաձայնեցնել բժշկի հետ՝ հաշվի առնելով ախտանշաններն ու բժշկական պատմությունը։