Ինչու՞ անցնել կանխարգելիչ հետազոտություններ, եթե ոչինչ չի անհանգստացնում

Լավ ինքնազգացողությունը միշտ չէ, որ նշանակում է, թե օրգանիզմում որևէ փոփոխություն տեղի չի ունենում։ Որոշ վիճակներ կարող են երկար ժամանակ զարգանալ առանց արտահայտված ախտանշանների, ուստի կանխարգելիչ հետազոտությունները կարող են օգնել գնահատել առողջության հիմնական ցուցանիշները և ժամանակին ուշադրություն դարձնել հնարավոր շեղումներին։

Միևնույն ժամանակ կանխարգելումը չի նշանակում «ամեն դեպքի համար» հնարավոր բոլոր անալիզները հանձնել։ Հետազոտությունների ծավալը կախված է տարիքից, սեռից, կենսակերպից, ընտանեկան պատմությունից, նախկին հիվանդություններից և անհատական ռիսկի գործոններից։

Ի՞նչ է կանխարգելիչ հետազոտությունը

Կանխարգելիչ հետազոտությունն իրականացվում է ոչ թե կոնկրետ գանգատի պատճառով, այլ ընդհանուր առողջական վիճակը գնահատելու և ռիսկի գործոնները դեռևս արտահայտված ախտանշանների առաջացումից առաջ հայտնաբերելու նպատակով։

Այն կարող է ներառել՝

• բժշկի խորհրդատվություն և անամնեզի հավաքագրում,

• զարկերակային ճնշման չափում,

• մարմնի քաշի և այլ ֆիզիկական ցուցանիշների գնահատում,

• լաբորատոր հետազոտություններ,

• գործիքային ախտորոշում,

• տարիքին համապատասխան սկրինինգային հետազոտություններ։

Կանխարգելիչ հետազոտությունների ցանկը չպետք է բոլորի համար նույնը լինի։ Այն, ինչ օգտակար է մեկ մարդու համար, կարող է անհրաժեշտ չլինել մյուսին։

Ինչո՞ւ են որոշ փոփոխություններ հայտնաբերվում պատահաբար

Որոշ առողջական խանգարումներ վաղ փուլերում կարող են գրեթե չազդել ինքնազգացողության վրա։ Մարդը շարունակում է իր սովորական կյանքը և կարող է չնկատել բժշկի դիմելու անհրաժեշտություն։

Օրինակ՝ առանց ակնհայտ ախտանշանների կարող են որոշ ժամանակ փոփոխվել՝

• արյան գլյուկոզայի մակարդակը,

• լիպիդային փոխանակության ցուցանիշները,

• վահանաձև գեղձի ֆունկցիան,

• երկաթի պաշարները,

• լյարդի և երիկամների աշխատանքի որոշ ցուցանիշներ։

Լաբորատոր ցուցանիշի շեղումն ինքնին դեռևս ախտորոշում չէ։ Արդյունքները պետք է գնահատվեն՝ հաշվի առնելով տարիքը, ախտանշանները, անամնեզը, ընդունվող դեղամիջոցները և այլ բժշկական տվյալներ։

Ի՞նչ լաբորատոր հետազոտություններ կարող են կիրառվել կանխարգելիչ նպատակով

Չկա անալիզների ունիվերսալ ցանկ, որը յուրաքանչյուր մարդ պետք է պարբերաբար հանձնի։ Այնուամենայնիվ, բժիշկը կարող է խորհուրդ տալ որոշ հետազոտություններ՝ ելնելով տարիքից և անհատական ռիսկի գործոններից։

Արյան ընդհանուր հետազոտություն

Արյան ընդհանուր հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել արյան հիմնական բջջային ցուցանիշները՝ ներառյալ հեմոգլոբինը, էրիթրոցիտները, լեյկոցիտները և թրոմբոցիտները։

Այս ցուցանիշների փոփոխությունները կարող են լրացուցիչ հետազոտության հիմք դառնալ, սակայն դրանք պետք է մեկնաբանել ընդհանուր կլինիկական պատկերի համատեքստում։

Արյան գլյուկոզա

Գլյուկոզայի մակարդակի որոշումը կարող է կիրառվել ածխաջրային փոխանակության խանգարումների գնահատման համար։

Որոշ դեպքերում բժիշկը կարող է լրացուցիչ խորհուրդ տալ գլիկացված հեմոգլոբինի՝ HbA1c հետազոտություն, որը ցույց է տալիս արյան գլյուկոզայի միջին մակարդակը ավելի երկար ժամանակահատվածում։

Լիպիդային պրոֆիլ

Լիպիդային պրոֆիլը կամ լիպիդոգրաման թույլ է տալիս գնահատել ճարպային փոխանակության ցուցանիշները՝ ընդհանուր խոլեստերինը, տարբեր լիպոպրոտեինային ֆրակցիաները և տրիգլիցերիդները։

Այս տվյալները բժիշկը կարող է օգտագործել սրտանոթային ռիսկը գնահատելիս։

Լյարդի և երիկամների աշխատանքի ցուցանիշներ

Կախված իրավիճակից՝ հետազոտությունների մեջ կարող են ներառվել ԱԼՏ, ԱՍՏ, բիլիռուբին, կրեատինին և այլ կենսաքիմիական ցուցանիշներ։

Սակայն առանց բժշկական ցուցումների ընդլայնված կենսաքիմիական հետազոտությունների պարբերական կատարումն անհրաժեշտ չէ բոլորին։

Թիրեոտրոպ հորմոն (TSH)

Թիրեոտրոպ հորմոնը կիրառվում է վահանաձև գեղձի ֆունկցիայի գնահատման համար։ Հետազոտության անհրաժեշտությունն ու հաճախականությունը կախված են տարիքից, ախտանշաններից, ուղեկցող հիվանդություններից և այլ գործոններից։

Արժե՞ ստուգել վիտամիններն ու միկրոտարրերը

Վիտամին D-ի, B12 վիտամինի, ֆերիտինի, երկաթի և այլ ցուցանիշների հետազոտությունները հաճախ ընդգրկվում են կանխարգելիչ ստուգումների մեջ։

Սակայն առանց հստակ պատճառի հնարավոր բոլոր վիտամինների և միկրոտարրերի լայն փաթեթ հանձնելը սովորաբար անհրաժեշտ չէ։

Օրինակ՝ ֆերիտինի հետազոտությունը կարող է հատկապես օգտակար լինել երկաթի պակասի կասկածի դեպքում, իսկ B12 վիտամինի որոշումը՝ համապատասխան ախտանշանների կամ ռիսկի գործոնների առկայության դեպքում։

Հետազոտությունների օպտիմալ ցանկը ցանկալի է ընտրել բժշկի հետ միասին։

Տարիքը նույնպես կարևոր է

Կանխարգելիչ հետազոտությունների անհրաժեշտությունը կյանքի ընթացքում փոխվում է։

Քրոնիկ հիվանդություններ և ռիսկի գործոններ չունեցող երիտասարդ մարդու համար անհրաժեշտ հետազոտությունների ծավալը կարող է զգալիորեն տարբերվել 40–50 տարեկանից հետո կամ որոշ հիվանդությունների նկատմամբ ժառանգական նախատրամադրվածության դեպքում անհրաժեշտ հետազոտություններից։

Տարիքի հետ բժիշկը կարող է ավելի մեծ ուշադրություն դարձնել՝

• սրտանոթային ռիսկին,

• ածխաջրային փոխանակության խանգարումներին,

• ոսկրային հյուսվածքի վիճակին,

• տարիքային ուռուցքաբանական սկրինինգներին,

• քրոնիկ հիվանդությունների վերահսկմանը։

Միևնույն ժամանակ կոնկրետ առաջարկությունները կախված են ոչ միայն տարիքից, այլև անհատական բժշկական պատմությունից։

Ինչո՞ւ է կարևոր ընտանեկան պատմությունը

Եթե մոտ ազգականների մոտ եղել են որոշ հիվանդություններ, բժիշկը կարող է խորհուրդ տալ կանխարգելիչ վերահսկումը սկսել ավելի վաղ կամ իրականացնել ավելի հաճախ։

Սա հատկապես կարևոր կարող է լինել, եթե ընտանիքում հանդիպել են՝

• շաքարային դիաբետ,

• սրտանոթային հիվանդություններ,

• լիպիդային փոխանակության խանգարումներ,

• որոշ ուռուցքաբանական հիվանդություններ,

• վահանաձև գեղձի հիվանդություններ։

Ընտանեկան նախատրամադրվածությունը չի նշանակում, որ հիվանդությունն անպայման կզարգանա, սակայն այն կարող է ազդել կանխարգելիչ հետազոտությունների պլանի վրա։

Պե՞տք է ամեն տարի անալիզներ հանձնել

Չկա ընդհանուր կանոն, ըստ որի յուրաքանչյուր առողջ մարդ պետք է ամեն տարի հանձնի անալիզների նույն փաթեթը։

Հետազոտությունների հաճախականությունը կախված է՝

• տարիքից,

• ընդհանուր առողջական վիճակից,

• քրոնիկ հիվանդություններից,

• ռիսկի գործոններից,

• նախորդ հետազոտությունների արդյունքներից,

• բժշկի առաջարկություններից։

Ուստի կանխարգելիչ մոտեցումը պետք է լինի անհատական, այլ ոչ թե հիմնված «որքան շատ անալիզ, այնքան լավ» սկզբունքի վրա։

Կարելի՞ է ինքնուրույն մեկնաբանել արդյունքները

Լաբորատոր արդյունքները պետք է դիտարկել ընդհանուր կլինիկական պատկերի համատեքստում։

Նույնիսկ եթե որևէ ցուցանիշ դուրս է նշված ռեֆերենսային միջակայքից, դա միշտ չէ, որ նշանակում է հիվանդության առկայություն։ Եվ հակառակը՝ նորմայի սահմաններում գտնվող մեկ ցուցանիշը չի բացառում հնարավոր բոլոր խանգարումները։

Էական շեղումների կամ կասկածների դեպքում արդյունքները պետք է քննարկել բժշկի հետ։

Կանխարգելումը միայն անալիզները չեն

Լաբորատոր ախտորոշումը կանխարգելիչ բժշկության միայն մեկ մասն է։

Ոչ պակաս կարևոր են՝

• կանոնավոր ֆիզիկական ակտիվությունը,

• հավասարակշռված սնունդը,

• բավարար քունը,

• զարկերակային ճնշման վերահսկումը,

• ծխախոտից հրաժարվելը,

• ալկոհոլի սահմանափակումը կամ բացառումը,

• պատվաստումները,

• տարիքին համապատասխան սկրինինգային ծրագրերը,

• ախտանշանների դեպքում ժամանակին բժշկի դիմելը։

Կանխարգելիչ հետազոտությունն առավել օգտակար է, երբ այն առողջության նկատմամբ համակարգված մոտեցման մի մասն է։

Ինչպե՞ս ընտրել անհրաժեշտ հետազոտությունները

Սկսել կարելի է տարիքից, ընտանեկան պատմությունից, կենսակերպից և առկա առողջական խնդիրներից։ Եթե դժվարանում եք որոշել, թե որ հետազոտություններն են Ձեզ անհրաժեշտ, ցանկալի է դա քննարկել բժշկի հետ։

INVITRO Armenia-ի կայքում կարող եք ծանոթանալ հասանելի լաբորատոր հետազոտություններին, դրանց նկարագրությանը, արժեքին և պայմաններին։ Կոնկրետ անալիզների ընտրությունը խորհուրդ է տրվում կատարել՝ հաշվի առնելով անհատական բժշկական ցուցումները։